ယုင်းၶဵဝ်

ၼႂ်းၵႃႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊ မျၢၼ်ႇမႃႇ တႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ယႂ်ႇၼမ် သေပိူၼ်ႈ။ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ ထူၼ်ႈၼိူင်ႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၾင်ႁူၵ်ႉၾင်ႁႄ ထုင်ႉၼမ်ႉမႄႈ ႁွင်ႈႁူဝ်-ယၢင်ၸိုဝ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ၶၢႆႉမႃး သဝ်းထင် မိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းဢွၵ်ႇၸင်ႇၼႆႉ ဢၼ်ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၼႃႈလိၼ်သုင်တႆး။

တႆးယၢမ်ႈၵႂၢၼ်းပႂ်း ႁႅင်းပွင်ႊ ၵၢၼ်မိူင်းမႃး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ ယၢမ်ႈတင်ႈၸိူဝ်ႉႁေႃ တွၼ်ႊၵၢင် မိူင်းမၢၼ်ႊ မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢင်ယႃႈ၊ ၸေႊၵႅင်း၊ ဢင်းဝ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉတႄႉ တႆးလႆႈယူႇၸွမ်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ တေႃႇထိုင် ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၾႃႇထူၼ်ႈသွင်ယဝ်ႉသေ မိူင်းမၢၼ်ႊ လႆႈၵႂၢၼ်းၶေႃ တီႈမိူင်းပရိတ်ႉတိသျ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ တႆးမီး သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် တႃႇပၢၼ်ႇပွင်ႊ မိူင်းပိုဝ်ၸဝ်ႈ။

ၶူးသွၼ် ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း လမ်းႁဵၼ်းမႃး ပိုၼ်း ယဵၼ်ႇငႄႈ လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႊလႆႈၵႂၢၼ်းၶေႃသေ သုၵ်ႉယုင်ႈ လွင်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း မိူဝ်ႈ 1962 ၼၼ်ႉ။ ၼႂ်းပပ်ႉၼႆႉ ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်း ပိူင်းၼေ ၵၢၼ်မိူင်း ၸိုင်ႈတႆး 1946 တေႃႇထိုင် 1962 ၼၼ်ႉ။ လွင်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် ပၢင်ႊလူင် ၵမ်းထူၼ်ႈသွင် 1947 ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ တင်းသဵင်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ် လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၵၼ် တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ၵႂၢၼ်းၶေႃၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးႁူဝ်ယွႆႈမၼ်း။ မၼ်းထတ်းထိၼ်ၼေ လွင်ႈလမ်ႇလွင်ႈ ထၢၼ်ႈငၢၼ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် တႃႇပူၵ်းတင်ႈ ပၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊ ၾႅတ်ႉရလ်ႇ ၼၼ်ႉသေ တင်း လွင်ႈတႆး ၶတ်းၸႂ် တႃႇၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ပိူင်းငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းမႂ်ႇ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ။ မၼ်းဢဝ် လွင်ႈတပ်ႉသိုၵ်း ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ မိူဝ်ႈ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ် ၽဵဝ်ႈသိမ်း ၵၢၼ်ပိၼ်ႇပဵၼ် ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ လူပ်းလင်ပပ်ႉမၼ်း။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉၸမ်း လွင်ႈမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈပၢၼ် သိုၵ်းၵေႃမိင်တၢင်ၶဝ် ၶဝ်ႈၵဝ်း မိူဝ်ႈ 1950 ပၢႆၸဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ သပ်းသေး ပၢၼ်းပၢႆးၼေ ယွၼ်ႈတွၼ်း ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။

တွၼ်ႊတႃႇပဵၼ်မႃးပပ်ႉၼႆႉ ၶူးသွၼ် ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း ဢိင်ပိုင်ႈ ၽိုၼ်မၢႆတမ်း ပၢင်ၵုမ်၊ ႁူပ်ႉထူပ်းတွင်ႈထၢမ်၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၶဝ် ဢမ်ႇၵႃး ၽိုၼ်မၢႆတမ်း ၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ၵူႊပၢၼ်ပၢၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ပႃးဝႆႉ ၼႂ်းသဵၼ်ႈၽိုၼ်ဢိင် မၼ်းၸဝ်ႈ။ သဵၼ်ႈၽိုၼ်ဢိင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈတိုၼ်း ၵႃႊၶၼ်ယႂ်ႇ တွၼ်ႊတႃႇ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတႆး တင်း လွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊၶဝ်ယဝ်ႉ။
ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႃႇတိ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵေႃႉၼိူင်ႈ။ မၼ်းၸူပ်းလႆႈ ၸၼ်ႉၶူး ပၢႆးပိုၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၵႂၢၼ်းၶူး ပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူႊမိူင်းမိူင်း (M.A. International Relations) တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တႅၼ်ႊဝႂ်ႊ (Denver University)။ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ်မႃး ၽူႈၵႂၢၼ်း ၵေႃးလဵၵ်ႉမျိတ်ႉၵျီးၼႃး မိူဝ်ႈ 1972၊ ၽူႈၵႂၢၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၽႃႇသႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း မိူဝ်ႈ 1980။ ၸင်ႇၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ပူင်သွၼ်ပၼ် ပၢႆးပိုၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ တင်းၼမ်သေ ႁၢပ်ႇပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း မုၵ်ႉၸုမ်းပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ (မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့) ။ မၼ်းပဵၼ် ၵေႃႉလႆႈထူပ်းႁၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ တင်းၼမ်။ ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်းတႄႉ လွင်ႈပိၼ်ႇပဵၼ် ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း တင်း လွင်ႈတပ်ႉသိုၵ်း ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ မိူဝ်ႈ 1962 ၼၼ်ႉ။ ပွင်ႈလိၵ်ႈ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ တႅမ်ႈလွင်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ႊၸမ်း "လွင်ႈတႆးၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃး" (The Migration of Shan) လႄႈ "ဢႃႈပုမ်ႇ ၶုၼ်သၢမ်လေႃး လႄႈ ၼၢင်းဢူဝ်ႈပဵမ်ႇ" (A Classic Love Story of Hkun Sam Law and Nang Oo Peim) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၽူႈတႅမ်ႈ - Sai Aung Tun (ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း)

ၸိုဝ်ႈပပ်ႉ - History of the Shan State (ပိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး)

ပိုၼ်ႊၽႄ - Silkworm Books ၵဵင်းမႆႇ www.silkwormbooks.info

ပီႊဢိတ်ႇ - 2009

ၼႃႈလိၵ်ႈ - 684

ISBN 978-974-9511-43-5

ၵႃႊၶၼ် - 1,395 Baths